Kadry, które zmieniają spojrzenie

W dniach 18–19 listopada 2025 r. Katolicki Uniwersytet Lubelski stał się miejscem intensywnych rozmów o tym, jak dokument filmowy wpływa na nasz sposób patrzenia na świat. Uczestnicy czwartej edycji Międzynarodowej Konferencji Visual Communication Spaces, zatytułowanej Documentary Film – Between Recording Reality and the Art of Storytelling the World, rozmawiali m.in. o tożsamości, mitach i mediach cyfrowych w kontekście filmów dokumentalnych. 

Wydarzenie zostało zorganizowane przez Katedrę Komunikacji Wizualnej i Nowych Mediów KUL we współpracy z Lubelskim Oddziałem Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Na naszej uczelni gościliśmy naukowców z 10 ośrodków zagranicznych i 7 ośrodków z Polski. Byli to przedstawiciele z m.in. University of Münster, Salem State University, University of Seville, Lviv Polytechnic National University, Complutense University of Madrid, Centro Universitario San Isidoro, University of Las Palmas de Gran Canarias, Pan-European University czy The University of Edinburgh, Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II , Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu SWPS, Uniwersytetu Gdańskiego czy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Panele były prowadzone w języku polskim i angielskim w formie hybrydowej, dzięki czemu mogliśmy posłuchać ciekawych ludzi z całego świata. 

Wszystko od początku

Konferencję rozpoczęli badacze z Lublina. Następnie podczas wykładów otwierających głos zabrali naukowcy z Uniwersytetu w Münster i Uniwersytetu Stanowego w Salem. Ich przemowy dotykały twórczości Wima Wendersa oraz wykorzystania dokudramy do przedstawienia katastrofy górskiej z 1985 roku. Kolejnym punktem dnia był panel Documentary, Identity and Social Change, w którym wystąpili wykładowcy z Uniwersytetu w Sewilli, Politechniki Lwowskiej, UPJPII, UG. Rozmowę moderował mgr Stanisław Dunin-Wilczyński (KUL). Pierwszy dzień zakończył się dyskusją, podczas której ludzie nauki jak i studenci mogli podzielić się swoimi przemyśleniami i zadać nurtujące pytania.

Zbyt obszerny temat na 1 dzień

Wątek filmu dokumentalnego jest dosyć rozległy. Kilka godzin stanowczo nie wystarczyłoby na jego omówienie, więc oczywiste jest, że wydarzenie musiało objąć 2 dni. Podczas porannego panelu New Forms of Documentary Storytelling in the Digital Age wykładowcy z Uniwersytetów w Madrycie, Centro Universitario San Isidoro w Sewilli i KUL mówili o problemach z narzędziami audiowizualnymi, tworzeniem w wirtualnej rzeczywistości, kwestii halucynacji AI oraz historii filmu dokumentalnego. Moderatorem była prof. Peggy M. Dillon (USA). 

W drugiej części panelu, nazwanego Documentary Films, Social Stereotypes and Myth, badacze z Politechniki Lwowskiej, Uniwersytetu w Edynburgu, Uniwersytetu Complutense w Madrycie i KUL poruszyli kwestie użycia filmu do zmiany postrzegania niepełnosprawności, polityki Donalda Trumpa. Było też o micie Jamesa Bonda i równowadze w filmach dokumentalnych. 

Po przerwie kawowej przyszedł czas na przedostatni panel Dokument i społeczne funkcje kina. Tu głos zabrali wykładowcy KUL, UWM, UJ i SWPS, którzy podzielili się doświadczeniami na temat dokumentalnych obrazów dzieci-tłumaczy, wrażliwości społecznej dokumentalistów, portretu audiowizualnego w animowanym filmie dokumentalnym, etyce i stygmatyzacji, a także aspektach ekonomicznych produkcji dokumentalnej. Rozmowy prowadziła dr Małgorzata Sławek Czochra

Potem był czas na chwilę oddechu i obiad, a po nich panel Estetyka i narracja filmu dokumentalnego. Tu można było posłuchać naukowców z UMCS, UJ, UAM, KUL i Uniwersytetu Pan-European. Zaprezentowali uczestnikom strategie narracyjne, zmiany w sztuce akustycznej, trendy i wyzwania przy produkcjach dokumentalnych. Panel moderowała dr Joanna Sosnowska (KUL). Konferencję zakończyła dyskusja dotycząca prezentowanych tego dnia tematów.

Podsumowując…

Z jakim odbiorem spotkało się wydarzenie? Swoimi odczuciami podzieliła się z nami jedna z uczestniczek: Bardzo fajne było to, że część referatów była po polsku, a część po angielsku. Nie było jednostajności, więc faktycznie coś się działo. Fajne było też to, że każdy miał prezentację o czymś innym i bardzo przyjemnie się tego słuchało. Konferencja Visual Communication Spaces – Documentary Film – Between Recording Reality and the Art of Storytelling the World pokazała, że dokumentalistyka to żywa, ewoluująca dziedzina, w której łączą się technologia, sztuka i wrażliwość społeczna. Prezentacje i dyskusje udowodniły, że przestrzeń komunikacji wizualnej w filmach dokumentalnych jest miejscem, gdzie każdy głos może wybrzmieć w pełnej klasie. 

Obrazek wyróżniający: Paweł Nowakowski