,,Nigdy świat dorosłych nie objawił tak bardzo swojej bezduszności” – 76. rocznica wyzwolenia KL Auschwitz

27 stycznia 2021 roku obchodzimy 76. rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz – Birkenau. Jest to również dzień, który Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło jako Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Ma on uczcić pamięć ofiar zamordowanych przez nazistowskie Niemcy. 

1944 rok był dla nazistowskich Niemiec czasem, w którym wszystkie strategie zawładnięcia światem zawodziły, a kres wojny zwiastujący upadek III Rzeszy był coraz bardziej prawdopodobny i nieuchronny. Dla nazistów stało się jasne, że ludzkość nie zapomni im okrucieństw wojny i zostaną rozliczeni za swoje czyny. Zapoczątkowało to pośpieszne i niedokładne zacieranie śladów zbrodni, których dopuszczali się przez ostatnie lata. Jednym z elementów tego procesu było ewakuowanie i likwidowanie obozów koncentracyjnych.

Tym, co wyróżniało proces likwidacji KL Auschwitz-Birkenau na tle innych obozów, było strategiczne i przemyślane przeprowadzanie kolejnych etapów ustalonych z góry przez aparat SS. W większości obozów likwidacja była szybka, niedokładna i chaotyczna; w przypadku Auschwitz ten proces przebiegał sprawnie, krok po kroku, chociaż nie było na to zbyt wiele czasu. Od sierpnia 1944 roku rozpoczęto ewakuację więźniów w głąb Rzeszy, którzy mieli stać się niewolniczą siłą roboczą. W Auschwitz palono dokumenty, wywożono zgrabione łupy, ukrywano szczątki zamordowanych więźniów, a budynki przygotowywano do wysadzenia. Jesienią 1944 roku zgładzono część więźniów pochodzenia żydowskiego z tzw. Sonderkommando – więźniów, zmuszanych do obsługi krematoriów i komór gazowych, którzy byli bezpośrednimi świadkami eksterminacji.

W połowie stycznia 1945 roku Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację obozu. Od 17 do 21 stycznia wyprowadzono z KL Auschwitz i jego podobozów około 56 tys. więźniów w pieszych kolumnach ewakuacyjnych. Razem z dorosłymi więźniami wyruszyły w drogę także dzieci. Na wszystkich trasach esesmańscy konwojenci strzelali zarówno do więźniów usiłujących zbiec, jak i do tych, który wycieńczeni nie byli w stanie kontynuować wędrówki.

Zdjęcie więźniów KL Auschwitz wykonane po wyzwoleniu obozu przez Armię Czerwoną 27 stycznia 1945 r.  (Fot. Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau)

27 stycznia 1945 roku do Oświęcimia wkroczyli żołnierze Armii Czerwonej. Dla witających ich więźniów nie byli jedynie wyzwolicielami – byli zbawicielami. Był w tym pewien paradoks, gdyż formalnie rzecz biorąc przedstawiciele totalitaryzmu stalinowskiego wyzwolili więźniów totalitaryzmu hitlerowskiego. W obozie macierzystym Auschwitz I oraz w Birkenau Monowitz doczekało wyzwolenia około 7 tys. więźniów. Więźniowie znajdujący się we względnie dobrym stanie fizycznym natychmiast opuszczali obóz i wracali w swoje rodzinne strony.

Auschwitz jako były niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i obóz zagłady stał się międzynarodowym symbolem; symbolem Zagłady Żydów, “fabryką śmierci” i pomnikiem cierpienia milionów ludzi w czasie okupacji niemieckiej. Jako jedyny nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został uchwalony 1 listopada 2005 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, a datę obchodów wyznaczono na 27 stycznia, czyli rocznicę wyzwolenia obozu KL Auschwitz-Birkenau w 1945 roku. Ten dzień ma być nie tylko upamiętnieniem tragicznych wydarzeń sprzed lat; ma być również “przestrogą przed nienawiścią, rasizmem i uprzedzeniami”.

Czemu musimy pamiętać o Holokauście? Najlepiej podsumuje to fragment z publikacji Piotra Trojańskiego i Roberta Szuchty ,,Zrozumieć Holokaust”: Zagłada Żydów pokazuje, jak tragiczne mogą być konsekwencje nieodrzuconych wcześniej uprzedzeń, nieskonfrontowanych z rzeczywistością obaw oraz nieodrzuconych zafałszowań i kłamstw. Wskazuje także na niebezpieczeństwo pojawiania się charyzmatycznych przywódców, którzy potrafią manipulować ludźmi, zwłaszcza młodymi, poprzez odwoływanie się do różnego rodzaju stereotypów, fobii, ignorancji czy po prostu niewiedzy – podkreślają autorzy w części ,,Lekcja Holokaustu”. – Holokaust przypomina nam, że nienawiść do tych, którzy są od nas inni, lub których chcemy za innych uważać, może tylko doprowadzić do zbiorowej przemocy i okrucieństwa. Holokaust podkreśla kruchość ludzkiej egzystencji, w sytuacji, gdy jest ona zależna od władzy, której brak hamulców etycznych.

Chociaż wydarzenia sprzed prawie 80 lat są dla nas jedynie opowieściami to warto je zapamiętać, zrozumieć i nie pozwolić, żeby wyszły poza strony książek historycznych.

O to, aby pamiętać dba Muzeum Auschwitz. W związku z pandemią tegoroczne obchody 76. rocznicy wyzwolenia obozu KL Auschwitz odbędą się online. Głównym motywem wydarzenia będzie los dzieci w Auschwitz – W Auschwitz zamordowano ponad 200 tysięcy dzieci. Zupełnie niewinnych, dobrych, ciekawych życia, kochających swoich najbliższych, ufnych dzieci. Nigdy świat dorosłych – przecież tak często niesprawiedliwy i okrutny – nie objawił tak bardzo swojej bezduszności, swojego zła. Tego się nie da usprawiedliwić żadną ideologią, żadnymi rozliczeniami, żadną polityką. W tym roku rocznicę wyzwolenia chcemy poświęcić wszystkim najmłodszym ofiarom obozu – podkreśla dyrektor Miejsca Pamięci, dr Piotr M. A. Cywiński.

Transmisja wydarzenia rozpocznie się 27 stycznia 2021 r. o godzinie 16.00 i będzie dostępna na stronie www.auschwitz.org, a także na kanale YouTube i na Facebooku.

Avatar

Aleksandra Szymczak

Studentka II roku Dziennikarstwa. Słucham, czytam, mówię, w wolnych chwilach to spisuję. Kibic żużla i miłośniczka gór.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *